Non nước mây trời hòa quyện trên gương hồ Cấm Sơn

Hồ Cấm Sơn, một vùng sông nước giữa đại ngàn, nơi chứa đựng những giá trị văn hóa nhân văn sâu sắc, nơi có những con người với nụ cười hiền hậu, chân thành, nơi hòa quyện giữa thiên nhiên và con người…

Hồ Cấm Sơn thuộc huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang được ví như một Hạ Long trên núi với rất nhiều hòn đảo lớn nhỏ, nhấp nhô trên mặt nước trong trẻo, mát lành… Đây là điểm du lịch sinh thái ngày càng thu hút những người ưa khám phá, nhất là những người trẻ.

Sương chiều thu trên hồ Cấm Sơn lục ngạn

Sương chiều thu trên hồ Cấm Sơn

Theo lịch trình đã định trước, chúng tôi tiếp tục đến với một địa danh nổi tiếng về du lịch sinh thái của huyện Lục Ngạn. Đó là hồ Cấm Sơn.
 
Buổi sáng trời mưa tầm tã, chúng tôi tạm dừng chân ở thị trấn Chũ. Đầu giờ chiều, chúng tôi quyết định khởi hành dù trời vẫn âm u và lất phất mưa. Ai nấy đều nghĩ: Đến hồ Cấm Sơn vào dịp không nắng xem thế nào. Liên lạc với anh em ở xã Cấm Sơn thì được biết, trên vùng hồ không có mưa. Vậy là cũng yên tâm phần nào.

Từ thị trấn Chũ, chúng tôi ngược theo đường 297 qua đèo Váng, đến Tân Sơn đi theo con đường đất đỏ với những khúc cua tay áo liên tiếp, men theo những bản làng người Nùng, người Sán Chí, người Dao…. Cách thành phố Bắc Giang hơn 50 km, từ ngã ba phố Kép thuộc địa bàn xã Hồng Giang (Lục Ngạn), chúng tôi được anh Nguyễn Văn Chiều và anh Trịnh Văn Long ở thôn Kép 1 tình nguyện chở xe máy vào hồ Cấm Sơn… Chiếc xe bắt đầu chuyển bánh và tăng dần tốc độ, những con đường quanh co, uốn lượn với những đoạn dốc cua tay áo như thể thách thức tài nghệ lái xe… Mất gần 2 tiếng đồng hồ, chúng tôi đến hồ Cấm Sơn.

Anh Hoàng Văn Viên – cán bộ văn hóa xã Cấm Sơn, người nhiều năm từng mưu sinh trên mặt hồ Cấm Sơn, am hiểu từng ngõ ngách trên núi, dưới hồ, biết cả những câu chuyện dân gian của đồng bào dân tộc nơi đây. Anh bảo: Dòng Cấm Sơn xuất phát từ huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn, đến Lục Ngạn thì bị chặn lại thành hồ. Hồ Cấm Sơn là nguồn cung cấp nguồn nước tưới chính cho sản xuất nông nghiệp của hai tỉnh Lạng Sơn và Bắc Giang. Mấy năm nay mưa ít, nước cạn, nhân dân có thêm đất canh tác ở vùng ven hồ.

Chúng tôi xuống thuyền máy, bắt đầu chuyến du ngoạn với sự hướng dẫn của anh Viên. Cảm giác chòng chành khi mới xuống thuyền dần nhường chỗ cho sự thích thú trước không gian ngày càng rộng mở của hồ. Anh Viên nói: So với hồ Khuôn Thần, hồ Cấm Sơn rộng hơn nhiều. Bình thường mặt hồ phẳng rộng trên 2600ha, nhưng đến mùa mưa nước dâng lên, mặt hồ có thể rộng tới 3000ha. Chiều dài hồ đến gần 30km, bề ngang nơi rộng nhất 7km, chỗ hẹp nhất cũng rộng tới 200m, lòng hồ nơi sâu nhất đến khoảng 47m, hồ có rất nhiều đảo. Giáp phía Lạng Sơn có núi đá vôi, nhân dân vùng chung quanh chủ yếu là dân tộc Nùng, Tày và Kinh ở 4 xã: Sơn Hải, Cấm Sơn, Hộ Đáp và Tân Sơn, đi lại chủ yếu bằng thuyền, tạo những cảnh quan rất sơn thủy hữu tình. Chính vì vậy mà có câu: “ Áo chàm xuống núi bơi thuyền/ Khăn nam phân phất như tiên dưới trần”.

hồ cấm sơn - hạ long trên núi

Vẻ đẹp hoang sơ của hồ Cấm Sơn

Vẻ đẹp hoang sơ của hồ Cấm Sơn

So với thời điểm cách đây 3 năm, khi chúng tôi đến hồ Cấm Sơn thực hiện loạt phim ký sự “Khám phá Tây Yên Tử” thì cảnh quan bên đường không có thay đổi nhiều. Lướt nhanh trên con đường dài, những bản làng nhấp nhô giữa đồi vải và rừng cây ngút tầm mắt cũng dần được rút ngắn lại… Qua những câu chuyện kể hóm hỉnh của người lái xe vui tính cũng khiến khoảng cách 25 cây số băng rừng, vượt đèo trở nên thú vị hơn. Cuối cùng cũng phải chia tay 2 người dẫn đường nhiệt tình, vui tính. Chúng tôi có mặt ở xã Tân Sơn để thực hiện chuyến du ngoạn trên hồ Cấm Sơn…

Theo anh Viên, người dân sống quanh hồ Cấm Sơn đến nay vẫn truyền tụng những câu chuyện huyền thoại, ly kỳ về sự tích núi Ba Hòn, suối Cấm, suối Mọc, suối Vảy Rồng, núi Kỉn, làng Mấn, đảo Lăn Lóc… Anh kể: “Có câu ca rằng: “Làng Thượng có núi Ao Hy/ Để cho trai gái nó thì trao duyên”. Núi Ao Hy ở ven hồ là nơi trai gái gặp gỡ, giao duyên và đã có nhiều đôi thành vợ, thành chồng”

Những câu chuyện kể mang màu sắc huyền thoại được chúng tôi nghe say sưa và liên tưởng đến từng dãy núi, khu rừng bao bọc xung quanh mặt nước đã tạo nên phong cảnh non nước hữu tình ít nơi có được.

Sương chiều thu trên hồ Cấm Sơn lục ngạn1

Thuyền nhỏ ngược xuôi giữa dòng nước bạc

Trong hơi nước buổi chiều thu đã hơi se lạnh, cùng quây quần bên đống lửa hồng trên đảo nhỏ khiến cho chúng tôi có được cảm giác ấm áp và thú vị không dễ gì gặp được. Ngày mai, chúng tôi sẽ tiếp tục hành trình khám phá.

Có ai đó đã nói rằng: “Dù đêm tối có kéo dài bao lâu thì cuối cùng bình minh cũng sẽ tới”. Sự háo hức khiến chúng tôi dậy khá sớm. Lần này, chúng tôi tham quan hồ Cấm Sơn từ phía đối diện với hôm trước, phía xã Sơn Hải. Những làn sương sớm phủ màu trắng đục huyền ảo trên mặt hồ dần tan vào sóng nước khi mặt trời ló rạng. Buổi sớm mai quả là thời gian thích hợp nhất để chiêm ngưỡng cảnh sắc, không gian mặt hồ Cấm Sơn. Mặt hồ gợn sóng lấp lánh trong nắng sớm, vài chiếc thuyền nan lướt qua, chợt nao nao một nỗi niềm bâng khuâng xa vắng khi văng vẳng câu ca trong bài hát “Hồ trên núi” của nhạc sĩ Phó Đức Phương “Thuyền ta ngược, thuyền ta xuôi, giữa dòng nước bạc, nhịp chèo ta bơi…”

Được hoà mình vào thiên nhiên hoang sơ, cảm nhận bầu không khí trong lành, cảm nhận vẻ đẹp và thấy yêu quý thiên nhiên hơn. Tôi cảm thấy mình thật bé nhỏ giữa thiên nhiên hoang sơ hùng vĩ. Hôm nay, tôi mới thật sự cảm nhận được một không gian 3 chiều đang mở ra trước mắt. Mặt hồ như chiếc gương khổng lồ, phẳng lặng trong suốt. Những ngọn núi nhấp nhô, trùng điệp bao bọc quanh hồ, phía trên là bầu trời bát ngát. Một bức tranh thủy mặc làm nao lòng người. Cũng có lý khi có người đã ví hồ Cấm Sơn giống như một Vịnh Hạ Long thu nhỏ.

Nhà nổi phục vụ khách du lịch

Nhà nổi phục vụ khách du lịch

Nhờ những chiếc phao được tận dụng từ vài chục chiếc thùng phuy cùng với tre, nứa được khai thác trong rừng khiến ngôi nhà có thể di chuyển lênh đênh trên mặt nước. Người chủ nhà vui vẻ mời đoàn lên tham quan và thưởng thức chén rượu men lá, sản phẩm đặc trưng do gia đình tự làm. Trong hơi rượu ấm nồng, chúng tôi còn được nghe đôi vợ chồng người chủ nhà bài hát tặng bài ” Hồ trên núi”, một sáng tác nổi tiếng của nhạc sỹ Phó Đức Phương khi có chuyến thực tế tại hồ Cấm Sơn năm 1971, ai nấy trong đoàn cũng cảm thấy vui… Tiếng ghi ta bập bùng, giọng hát mộc mạc nhưng khỏe khoắn, ngân vang trên sóng nước:

“…Non xanh mà nước biếc, ối a, khoan nhặt mái chèo hự là, khoan nhặt mái chèo… Núi ơ núi… thuyền ơ thuyền…mây ơ mây… nước ơ nước…”

Chợt chúng tôi bắt gặp thuyền chở cá giống của Trung tâm giống thủy sản cấp I Bắc Giang. Những con cá kích thước đủ lớn và khả năng sinh trưởng trong lòng hồ được thả xuống. Nguồn cá giống này được thả hàng năm xuống hồ với số lượng lớn. Điều đó giúp cho lòng hồ Cấm Sơn đảm bảo sự đa dạng sinh học về thủy sản.

Hôm trước, anh Viên đã từng giới thiệu với chúng tôi rằng: Lòng hồ Cấm Sơn bao la cho cá tôm nhiều, vào những đêm trở trời, những chiếc vó của đồng bào dân tộc nơi đây có thể bắt được vài trăm ký cá một mẻ, có con nặng đến 40-50 ký. Có ngọn đồi nhỏ giữa hồ mang tên là “Hồ 63” vì năm 1974, đơn vị thủy sản của tỉnh đã quây lưới đánh bắt được 63 tấn cá. Với chúng tôi, cá tôm tươi ngon là yếu tố không thể thiếu khi đi du ngoạn Cấm Sơn nên đã mua một chút tôm tươi vẫn nhảy tanh tách khi một chiếc thuyền nan đánh tôm đi ngang.

Ốc hồ Cấm Sơn – đặc sản được nhiều người ưa thích

Người dân vùng hồ Cấm Sơn mưu sinh trên hồ

Nhâm nhi chén rượu quê, bềnh bồng trên mặt hồ yên tĩnh, lòng thấy bâng khuâng, xao xuyến về vẻ đẹp ở nơi đây…

Mải mê nghe hát mà hoàng hôn buông xuống khi nào không ai hay, những tia nắng yếu ớt cũng tắt dần bên những dãy núi ửng hồng. Xa xa, những chiếc thuyền chở các em học sinh tan học cũng hối hả ngược xuôi, đây cũng là lúc cư dân trở về nhà khi thuyền đã nặng, cá đã đầy…

thưởng thức đạc sản tại hồ cấm sơn

Chủ nhà nổi nhiệt tình đánh đàn hát tặng du khách

Ở lại gia đình anh Vi Văn Hồng, chúng tôi còn được chị Bình, vợ anh cho thưởng thức món ốc luộc, một trong những món ăn ưa thích của người dân lòng hồ vào những hôm tiết trời se lạnh… Màn đêm buông xuống đem theo cái giá lạnh, ngồi bên bếp lửa ấm nồng, được thưởng thức món ăn đặc sản trong lòng hồ do người dân tự tay chế biến khiến chúng tôi cảm thấy ấm lòng về sự hiếu khách với tình cảm mộc mạc, chân thành, giản dị của người dân nơi đây… Thưởng thức chút rượu quê cùng món ốc luộc nóng hổi với hương vị đặc trưng của địa phương như xua tan hết mọi mệt nhọc… Thật là kỷ niệm đáng nhớ trong chuyến hành trình của chúng tôi ở hồ Cấm Sơn.

Trời vào khuya, thế nhưng mặt hồ Cấm Sơn vẫn văng vẳng tiếng động cơ của những chiếc thuyền đi đánh cá đèn. Mặt hồ bỗng nhộn nhịp hẳn lên, xa xa le lói những ánh đèn hắt ra từ thuyền đánh cá. Đã bao đời nay, người dân 4 xã vùng hồ Cấm Sơn là: Hộ Đáp, Sơn Hải, Cấm Sơn, Tân Sơn (Lục Ngạn) coi nguồn thủy sinh ở hồ là một phần quan trọng của cuộc sống. Hầu như nhà nào cũng có những vật dụng đánh bắt thủy sản như lưới, vó, rọ tôm, cần câu, thuyền nan, thuyền máy…

Tham quan hồ Cấm Sơn.

Chúng tôi quyết định theo thuyền của vợ chồng anh Vi Văn Hải và chị Vi Thị Yêu ở thôn Mới xã Cấm Sơn để tìm hiểu về đánh cá đèn…

Biết được tập tính của một số loại cá đi ăn phù du trong đêm, người dân trong lòng hồ đã nghĩ ra cách để dụ cá đến ăn. Đặc biệt là những chiếc vó đèn trên mặt nước ven bờ – một loại vó bè lớn với chu vi hàng trăm m2, có thắp đèn ban đêm để dụ cá. Mỗi chiếc vó như thế thường phải đầu tư 60-70 triệu đồng, nghĩa là cả một gia tài đối với người dân nơi đây. Bù lại, lượng cá đánh bắt được nhiều và ổn định hơn.

Đặt một chiếc đèn vào giữa vó bè, sau khoảng 2h đồng hồ, vợ chồng anh Hải lại dùng chiếc tời để kéo vó. Có những đêm gia đình bắt được cả vài chục kg cá…

Anh Hải cho biết: “Chỉ vào những lúc ấm áp mới bắt được nhiều cá. Khoảng tháng tư, tháng năm là thời điểm nhiều cá nhất vì thường xuyên có mưa lớn, nước thượng nguồn đổ về nhiều. Các loại cá lại tức trứng nên thường nổi lên hoặc dạt vào bờ dày đặc. Khi ấy kéo vó sướng tay lắm” –

Nhiều người dân vùng hồ cũng coi đánh thủy sản của hồ là kế sinh nhai. Và cũng đã có không ít người may mắn bắt được những con cá nặng hàng chục kg. “Cách đây khoảng hai chục năm, việc người dân bắt được cá trên dưới 10kg là chuyện cơm bữa ở Cấm Sơn. Còn những con cá nặng khoảng 20-30kg thì hiếm hơn. Nhưng cứ khoảng hai tháng người ta lại bắt được con cá to như thế.” – Anh Hải kể.

người dân kiếm sống trên hồ cấm sơn

Người dân kiếm sống trên hồ cấm sơn

Chia tay với Tân Sơn, chúng tôi có dịp về với xã Sơn Hải,  con đường mòn xuyên núi dẫn chúng tôi đến địa phận thôn Đồng Mậm, một trong những thôn xa nhất ở xã Sơn Hải. Thôn Đồng Mậm cũng là 1 trong 20 thôn đặc biệt khó khăn nhất của huyện Lục Ngạn, cách trung tâm xã Sơn Hải khoảng 20km. Theo báo cáo của UBND xã, tỷ lệ hộ nghèo của thôn chiếm tới 72,28%, giao thông đi lại rất khó khăn, người dân trong thôn di chuyển chủ yếu bằng thuyền; chưa có công trình thủy lợi, nhà văn hóa thôn và nhà công vụ cho giáo viên; lớp học mầm non đã xuống cấp, thiếu nước sinh hoạt, thiếu đất sản xuất… Do vậy cần có chính sách đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng cho thôn, đặc biệt là làm đường giao thông từ thôn ra trung tâm xã là hết sức cần thiết trong giai đoạn hiện nay.

Thật mừng là trong thời gian không xa nữa, một con đường xuyên núi, băng rừng dài gần 16km nối từ thôn Đồng Mậm đến trung tâm xã Sơn Hải được hoàn thành. Con đường mà người dân ở xã Sơn Hải vẫn gọi là “con đường đại đoàn kết”. Một con đường được mở với sự chung tay, góp sức của cả cộng đồng, với mong muốn đưa ánh sáng văn minh đến với người dân lòng hồ Cấm Sơn… Trên con đường này, chúng tôi còn được người dân trong bản kể cho nghe về sự tích Giếng Tiên…

Sau thời gian tìm kiếm, chúng tôi cũng đến khu vực Giếng Tiên. Gọi là Giếng Tiên vì nước chảy ra từ trong lòng đá, điều lạ là có năm hạn hán mà giếng vẫn không bao giờ cạn. Người đi rừng thường tìm đến đây để nghỉ ngơi và giải cơn khát. Chính vì thế nên người dân ở đây coi giếng như là một vật thiêng trong bản…

Buổi sáng trên hồ Cấm Sơn

Buổi sáng trên hồ Cấm Sơn

Thưởng thức món tôm hồ mới nướng, món gà đồi luộc thơm mùi lá chanh, nhâm nhi chén rượu Kiên Thành trên đảo nhỏ, bây giờ, chúng tôi càng cảm nhận rõ ràng Hồ Cấm Sơn như chiếc máy điều hòa khổng lồ cho miền sơn cước Lục Ngạn. Không khí thật ôn hòa, dịu mát.

Bài hát “Hồ trên núi” thân quen, gần gũi với nhiều người được nhạc sĩ Phó Đức Phương sáng tác năm 1971, nhưng ít người biết để viết ca khúc ấy, tác giả đã lấy cảm hứng từ một chuyến đi thực tế đến hồ Cấm Sơn thuộc huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang.

Hồ Cấm Sơn, một vùng sông nước giữa đại ngàn, nơi chứa đựng những giá trị văn hóa nhân văn sâu sắc, nơi có những con người với nụ cười hiền hậu, chân thành, nơi hòa quyện giữa thiên nhiên và con người… Chia tay Hồ Cấm Sơn, chúng tôi còn như bâng khuâng, tiếc nuối. Và chắc hẳn, cũng như những du khách từng đến đây, chúng tôi sẽ còn trở lại.

Đăng Lâm – Ngô Hùng

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>