cây dã hương bắc giang, cây dã hương tiên lục, câu dã hương lạng giang

Cây Dã Hương quê tôi “độc đáo một huyền thoại”

Đó là cây Dã Hương quê tôi ở xã Tiên Lục, huyện Lạng Giang, tỉnh Bắc Giang (cách thị trấn Vôi khoảng 10km); được phong là di sản quốc gia và được xếp là cây Dã Hương cổ thụ độc nhất vô nhị của thế giới.

Cây có dáng bề thế, uy nghi. Chu vi thân cây chỗ to nhất là 17,4 m, khoảng tám người dang tay ôm mới hết. Chiều cao của cây là 36m, tán thân cây che phủ gần 2 sào đất. Trên ngọn cây có những cành đã khô nhưng vẫn rất vững vàng. Lớp vỏ cây dày trung bình khoảng 15cm.

Theo các tài liệu khoa học thì cây Dã Hương thuộc họ long não, hoa nhỏ màu vàng nhạt, nở vào cuối mùa xuân, nhựa cây có chứa tinh dầu, có mùi hương rất thơm và đặc trưng; gỗ của cây có thể làm được hương trầm, loại hương rất thơm và quý. Đặc biệt cây có chứa chất Safrol thành phần có giá trị trong chế biến thực phẩm và mỹ phẩm. 

Người dân xã Tiên Lục, huyện Lạng Giang, đều gọi cây dạ hương cổ này là “cụ”. Các cụ bô lão trong thôn kể lại rằng, từ nhiều đời trước các cụ đã thấy cây to và đẹp lắm rồi. Trước kia trong ngọc phả của thôn còn có ghi lại câu chuyện Vua Lê Cảnh Hưng (1740-1786) khi đi ngang qua thôn, thấy cây dã hương to, đẹp đã sắc phong cho cây là “Quốc chúa đô mộc Dã Đại vương” (nghĩa là cây dã hương lớn nhất nước).

Dân làng ở đây lưu truyền rằng: Cây Dã Hương ở đất Bắc mà vươn tới tận Huế, vì có một vị quan về đây chặt một đoạn rễ đem về kinh thành tiến Vua; cây dã hương ở trời Nam mà cành sang tận trời Tây (ấy là năm 1905, toàn quyền Đu-me đã cưa một cành dã hương ở đây cho người làm hai cây thánh giá làm lưu niệm và năm 1932, ảnh cây dã hương đã được trưng bày ở Hội chợ Mác-Xây Pháp)… 

“Chết đi sống lại”

Trải qua mấy trăm năm, cây Dã Hương hiện rất già cỗi. Thân cây tuy còn vững chãi nhưng thân chính đã bị mục rỗng và bị một số nhóm động vật đất gây hại tấn công như mối, bọ xít, sâu cước, sâu kèn…
Cây không chỉ là nét đẹp của cảnh quan môi trường, cảnh quan thiên nhiên mà còn là nét đẹp văn hóa, biểu tượng rất đỗi mộc mạc, thân thiết, linh thiêng trong không gian văn hóa Việt. Người dân trong xã cho biết, nhờ có mùi hương của cây dã hương mà nhân dân ở đây có sức khỏe tốt, các bệnh dịch truyền nhiễm ít có cơ hội lây lan. Cây được coi như một linh vật của người dân quanh vùng với nhiều giai thoại và cũng là chỗ dựa tinh thần vững chắc cho người dân nơi đây.

Cây Dã cũng đã mấy phen định “giã biệt” dân làng. Năm 1977 và 1994, đất dưới gốc cây bị rửa trôi, cây trơ hết gốc, lá úa vàng. Con trai ông Kỳ mang máy ảnh ra chụp, mong giữ lại “di ảnh” cây quý. Dân làng bảo nhau đổ đất trùm gốc, cây xanh trở lại. Vài năm trước, trẻ con tụ tập quanh gốc Dã tránh mưa, vơ củi vơ cỏ đốt lửa sưởi. Chẳng may lửa bén vào đoạn rễ khô mục, cháy âm ỉ. Đêm khuya, cả xóm thơm ngát, lửa ngún khói mù. Bà con hô hoán kéo nhau mang xô chậu ra dập lửa trong khi chờ xã cho xe cứu hoả đến, cây mới còn đến hôm nay. Vẫn chưa yên tâm, bà con còn gánh đất ruộng lên lèn chặt vào lỗ hổng trong thân cây.

Năm 2000, huyện Lạng Giang “vào cuộc”. Huyện mời các nhà khoa học Trung tâm Đa dạng sinh học, ĐHSP HN thực hiện đề tài xác định tên, tuổi, phương hướng bảo tồn cây Dã quý hiếm này. Từ đó đến nay, đủ các “vị thuốc” đã được kết hợp để “bồi bổ” cho cây quý. Các loài động vật và côn trùng có lợi cho cây như tắc kè, thạch thùng, nhái, cóc… được nuôi thả và bảo vệ. Việc phòng chống mối hại cây – nguyên nhân chính khiến cây mục ruỗng – được tiến hành đều đặn. Đất, phân được bổ sung thường xuyên. Bức tường rào bảo vệ, ngăn đất trôi và những người thiếu ý thức vào leo trèo, bẻ cành lá, khắc tên, đẽo vỏ… Trẻ con trong xóm cũng tham gia vào việc bảo vệ cây bằng cách… không bắt chim. Quả cây chỉ có thể nảy mầm khi đã qua đường tiêu hoá của chim sâu, chim sáo, chim sẻ, chào mào… và rơi xuống đất.

Cả thành hoàng làng khi đó cũng “góp một tay” bảo vệ cây Dã! Trước kia rào sắt bảo vệ cây hay bị bẻ trộm mang bán đồng nát. Từ khi làng làm lễ giao công trình cho thành hoàng, tự dưng chẳng tên trộm nào dám bén mảng tới! Trong khuôn khổ dự án bảo vệ cây Dã hương, tỉnh Bắc Giang còn tôn tạo và tu bổ đình Tiên Lục và một số di tích trong vùng, phát triển cụm du lịch văn hóa-sinh thái Tiên Lục gắn liền với cụm di tích lịch sử vùng Xương Giang và khu căn cứ địa nghĩa quân Hoàng Hoa Thám. Riêng số tiền chi cho cây Dã hương đã lên tới hơn 200 triệu. Với tình cảm và cả vật chất bảo vệ tích cực như thế, quả thực cây dã có muốn ra đi cũng không đành!

Lần đầu tiên tôi thấy, một huyện nghèo ở một tỉnh miền núi đã dám nghĩ và dám làm một dự án “mạnh tay” vì số phận của một cây quý. Ngắm nhìn cây Dã xanh tươi, uy nghi, hít căng lồng ngực mùi Dã hương thanh khiết, tôi vẩn vơ nghĩ về cách ứng xử với thiên nhiên, môi trường. Những phiến lá dã nhỏ xinh rì rào trong gió phải chăng đang muốn thầm thì điều gì đó?

Các câu truyện “Huyền Thoại” bắt đầu được kể

Nếu bạn có cơ hội đến quê tôi bạn sẽ nghe được những câu chuyện rất thú vị. Theo lời ông Nguyễn Văn Đề – nhân viên Ban quản lý cụm di tích – các bậc cao niên đất Tiên Lục đã nghiệm ra một hiện tượng khá thú vị, đó là mối liên hệ giữa cây dã hương cổ thụ với đời sống xã hội đương thời: cây dã hương chẳng bao giờ gãy cành vì gió bão, nhưng khi có một cành nào đó già khô rơi xuống nhường lại cho những cành mới vươn lên đều báo hiệu một sự chuyển biến lớn của đất nước. Năm 1945 cành dã hương lớn phía đông bắc gãy là lúc Cách mạng Tháng Tám thành công; Năm 1954, cành phía tây gãy là năm chiến thắng Điện Biên Phủ; Năm 1964 cành phía nam gãy gắn với sự kiện Vịnh Bắc Bộ chiến tranh mở rộng ra miền Bắc; Năm 1975 cành phía tây gãy gắn với sự kiện giải phóng miền Nam thống nhất đất nước; Năm 1984 cành phía tây bắc gãy gắn với “khoán 10” và cành ở đỉnh ngọn phía nam gãy vào chiều 22/10/2006, thì 16 ngày sau nước ta gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (mà trong sổ ghi chép những sự kiện liên quan đến cây dã hương, được người dân ở đây ghi sự kiện này là “cành hội nhập”)…

Cho đến nay chưa có tài liệu nào xác định chính xác tuổi đời của cây dã hương này, nhưng theo người dân ở nơi đây thì vẫn gọi là cây dã ngàn năm tuổi. Còn trong cuộc hội thảo về cây dã hương của Trung tâm Nghiên cứu và phát triển đa dạng sinh học tổ chức năm 2011, các nhà khoa học trong và ngoài nước khẳng định cây dã hương này đã tồn tại khoảng 1.000 năm và trên thế giới chỉ có hai cây dã hương quý như thế. Một cây ở châu Phi đã chết nên cây dã hương này được xem là cây “độc nhất vô nhị của thế giới”.

Hiện nay cây dã hương đã được nhà nước coi là di sản quốc gia, hàng ngày có rất nhiều đoàn khách về đây không chỉ để chiêm ngưỡng, cảm nhận vẻ đẹp của cây “dã đại vương” nghìn năm tuổi, để hít sâu vào lồng ngực hương thơm của dã hương – thứ hương tinh khiết mà không có ở một giống cây nào, mà còn để nghe những câu chuyện ly kỳ, được người dân nơi đây lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, tạo nên những thông điệp có ý nghĩa nhân văn sâu sắc về một cây cổ thụ như một biểu tượng, tượng trưng cho một sức sống trường tồn của dân tộc.

Trần Văn Sỹ tổng hợp

Xem thêm đoạn video về cây Dã Hương 1000 năm tuổi

2 comments

  1. Brittany

    Tôi đã có dịp đến thăm Cây Dã Hương tại Bắc Giang, một cây cổ thụ độc nhất trên thế giới

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>